ਨੇਪਾਲ :- ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਇਆ।
562 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਕੜਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ
ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 2019 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 562 ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 48 ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਤਲੁਜ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੀਲਾਂ
ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆਈ ਬੇਸਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ 750 ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੀਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਨਾਬ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ’ਤੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਅਸਰ
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੂ ਨੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਸਰ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲਣ ਕਾਰਨ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਫਟਣ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦੈ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ
ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਵਧਣਾ ਇਸ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਝੀਲ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟਣ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਰਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ
ਸੰਭਾਵਿਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਆਫ਼ਤ ਨੇ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਪਹਾੜੀ ਖ਼ਤਰਾ
ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਭਿਆਨਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ’ਤੇ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਵੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।
