ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ :- ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਮਰ ਅਧਾਰਿਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਨਕਦੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ, ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ’ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰੀ ਖਰਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨਵੇਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਦ ਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਖਰਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ
ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ’ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਰਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਵਾਰ ਨੋਟ ਛਪਾਈ ਦਾ ਖਰਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫਟੇ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਨੋਟਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਰਾਹਤ
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੰਦੇ, ਫਟੇ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਨੋਟ ਚਲਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਵੱਡੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਪਾਣੀ, ਧੂੜ ਅਤੇ ਆਮ ਘਿਸਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੇ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਵੱਡਾ ਹੱਲ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨੋਟ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਛਾਪਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਟ੍ਰਾਇਲ
ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਏਟੀਐਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਪਛਾਣਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਾਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਦਰਾ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਕਦਮ ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
