ਉਤਰਾਖੰਡ :- ਦੇਵਭੂਮੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਦਰੀਨਾਥ–ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਕ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਫੈਸਲੇ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਚਾਰ ਧਾਮ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਨਾਤਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
‘ਚਾਰ ਧਾਮ ਟੂਰਿਸਟ ਸਪਾਟ ਨਹੀਂ’ — BKTC ਪ੍ਰਧਾਨ
ਬਦਰੀਨਾਥ–ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੇਮੰਤ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਦਰੀਨਾਥ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਵਰਗੇ ਧਾਮ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਆਮ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦਾਖਲਾ ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ
ਹੇਮੰਤ ਦਿਵੇਦੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ ਧਾਮ ਵਰਗੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ।
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੁਖ ਵੀ ਆਇਆ ਸਾਹਮਣੇ
ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੁਖ ਵੀ ਹੁਣ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਤਾਵ ’ਚ 48 ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ
BKTC ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 48 ਅਜਿਹੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਧਾਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁੰਡ, ਧਾਰਮਿਕ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਸਮਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉਪਾਸਨਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੂਚੀ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ
ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬਦਰੀਨਾਥ ਧਾਮ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ, ਤੁੰਗਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਮਦਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਦਾ ਨਰਸਿੰਘ ਮੰਦਰ, ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਤਪਤ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮ ਕਪਾਲ, ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਸਮਾਧੀ, ਵਸੁੰਧਰਾ ਝਰਨਾ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ, ਉਖੀਮਠ, ਪਾਂਡੁਕੇਸ਼ਵਰ, ਕਾਲੀਮਠ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਸਾਰੇ ਉਪ-ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਲਮੋੜਾ, ਨੰਦਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਯਾਗ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਵੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਬਨਾਮ ਆਧੁਨਿਕ ਚਰਚਾ
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਇਸਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰ ਧਾਮ ਦੀ ਆਸਥਾ ’ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜ
ਬਦਰੀਨਾਥ–ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਭੂਮੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਤੀਰਥ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ’ਤੇ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
