ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਖਰਨਾ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਮਹੱਤਵ
ਛੱਠ ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨਹਾਏ-ਖਾਏ ਦੀ ਰਸਮ ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਖਰਨਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖਰਨਾ ਨੂੰ ਵਰਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਤਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਵਰਤਧਾਰੀ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 36 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਜਲਾ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁੜ ਦੀ ਖੀਰ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਖਰਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ
ਖਰਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਗੁੜ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੀਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਵੀ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਖੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੁੜ ਦੀ ਥਾਂ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੀਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਅਤੇ ਖੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੰਡਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ।
ਖਰਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਧਿਆਨ
ਛੱਠ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਰਨਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਵਰਤਧਾਰੀ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।
-
ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਵਰਤਧਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
-
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਖਰਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਜਲਾ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰਨਾ ਦੀ ਰਸਮ ਛੱਠ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਧਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਛੱਠੀ ਮਈਆ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਰਤ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
