ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ :- ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ ਹਨ। ਭਾਖੜਾ, ਪੌਂਗ ਅਤੇ ਨਾਥਪਾ ਝਾਕੜੀ ਦੇ ਜਲ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ।
ਭਾਖੜਾ ’ਚ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ 19.9 ਮੀਟਰ ਘੱਟ ਪਾਣੀ
ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ 11 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 492.17 ਮੀਟਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 11 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇਹ ਪੱਧਰ 502 ਮੀਟਰ ਸੀ। ਭਾਖੜਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰੱਥਾ 512.07 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਧਰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19.9 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਹੈ।
ਭਾਖੜਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਦੂਰ
ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ’ਤੇ ਬਣੇ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 11 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 411.26 ਮੀਟਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਇਹ 419.365 ਮੀਟਰ ਸੀ।
ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰੱਥਾ 423.67 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 12.41 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਥਪਾ ਝਾਕੜੀ ’ਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 18.43 ਮੀਟਰ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਨਾਥਪਾ ਝਾਕੜੀ ਪਣਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਜਲ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 11 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 1,473.65 ਮੀਟਰ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ 2025 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਦਿਨ ਇਹ 1,492.08 ਮੀਟਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ 18.43 ਮੀਟਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮੀ ਹੈ।
ਨਾਥਪਾ ਝਾਕੜੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰੀ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਦਿੱਲੀ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ’ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਨਜ਼ਰ
ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਣਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ’ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਇਸ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ। ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਥਿਤੀ ਹੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪਣਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਰਹੇਗਾ।
