ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੌਲੀਮਰ (ਪਲਾਸਟਿਕ) ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਛਪਾਈ ਇਕਾਈ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੌਲੀਮਰ ਸਬਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਟਰੈਸਟ (EOI) ਮੰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹਨ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ?
ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸ਼ੀਟ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਗੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਆਮ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਢਾਈ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਣੀ, ਨਮੀ, ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੀਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ
ਫਿਲਹਾਲ ਆਰਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਪੌਲੀਮਰ ਸਬਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਯੋਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਯੋਗ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਲਈ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ।
ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟ ਪੌਲੀਮਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਜਾਂ ਇਹ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਗੇ।
ਮੌਜੂਦਾ ਨੋਟ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ
ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਆਰਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਗਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੌਲੀਮਰ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨੋਟ ਇਕੱਠੇ ਚਲਣ।
2013 ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪ੍ਰਯੋਗ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ₹10 ਦੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਸੀਮਤ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਯੋਜਨਾ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਆਰਬੀਆਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
