ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ :- ਹਾਲੀਆ ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ, ਭੰਨਤੋੜ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ’ਤੇ ਹੋਏ ਕਥਿਤ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੰਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਫਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ
ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਐਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਿਮ ਕਾਰਡ, ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਹੁਣ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਜ਼ਬਤ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਦੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ
ਸਾਈਬਰ ਸੈੱਲ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਕਲੋਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਟਾਏ ਜਾਂ ਲੁਕਾਏ ਗਏ ਚੈਟ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਗਾਈਡ’
ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਗਾਈਡ’ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੈਮਰ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਆਫਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਾਂ ਆਪਣੇ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਐਪਾਂ ਆਈਆਂ ਜਾਂਚ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ?
ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, Bridgefy, Briar, FireChat ਅਤੇ BitChat ਵਰਗੀਆਂ ਐਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਪਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾ ਦੀ ਥਾਂ ਬਲੂਟੁੱਥ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਕੁਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸੀਮਤ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਐਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਖੰਗਾਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ
ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਪਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
- Bridgefy ਬਲੂਟੁੱਥ ਰਾਹੀਂ ਨੇੜਲੇ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- Briar ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੂਟੁੱਥ ਜਾਂ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਜੀ ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- FireChat ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੇੜਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- BitChat ਬਲੂਟੁੱਥ ਮੇਸ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਾਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਡਿਜੀਟਲ ਸਬੂਤਾਂ ’ਤੇ
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਗਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
